Wbrew powszechnej opinii "iksy" nie są nakładką, ani interfejsem użytkownika, tak jak jest to w przypadku MS Windows, a pełnym, sieciowym systemem okienkowym dla UNIX'ów. Dzięki X Window można zbudować właściwie dowolny graficzny interfejs użytkownika, ponieważ X jest m.in. zestawem funkcji pozwalających na realizację sieciowego systemu operacyjnego. W tej chwili X jest przemysłowym standardem dla platform UNIX'owych. Na każdym UNIX'ie można spotkać różne jego odmiany, włączając w to wersje komercyjne, jak i bezpłatne (XFree).

FreeBSD jest rozprowadzane aktualnie z pełną wersją binarną XFree86 3.3.2, który jest bezpośrednim następcą XFree86 3.3.1. Jego wymagania sprzętowe to: zgodna karta graficzna oraz procesor 486 (XFree uruchomi się nawet na 386, ale ze względu na komfort pracy 486 wydaje się niezbędnym minimum) i 8 MB RAM< (zalecane 16 MB).

Kompletny system XFree86 3.3.2 można odszukać w sieci. Znajdują się tam następujące pliki:

	Wymagane dla wszystkich instalacji i upgrade'ów wersji wcześniejszych niż 3.3.1: preinst.sh (skrypt przedinstalacyjny) postinst.sh (skrypt poinstalacyjny) extract (program dekompresujšcy dystrybucję) X332bin.tgz (pozostałe binaria X11R6) X332doc.tgz (dokumentacja) X332fnts.tgz (fonty 75 dpi, misc i PEX) X332lib.tgz (dzielone biblioteki i pliki pomocnicze) X332man.tgz (strony podręcznika) X332set.tgz (program narzędziowy XF86Setup) X332VG16.tgz (konieczny, aby uruchomić XF86Setup) X3321upd.tgz ("łata" na system)
	Wymagane dla upgrade'ów wersji 3.3.1: preinst.sh (skrypt przedinstalacyjny) postinst.sh (skrypt poinstalacyjny) extract (program dekompresujšcy dystrybucję) X332upd.tgz (rozszerzenie wersji 3.3.1 do 3.3.2) X332doc.tgz (dokumentacja) X332set.tgz (program narzędziowy XF86Setup) X332VG16.tgz (konieczny, aby uruchomić XF86Setup) X3321upd.tgz ("łata" na system)
	Wymagane dla nowej instalacji, opcjonalne dla upgrade'u: X332cfg.tgz (pliki konfiguracyjne dla xdm, xinit i fs)
	Serwery (podkatalog /Servers). Wybierz zgodny z posiadaną kartą graficzną oraz X332VG16.tgz, który jest konieczny dla uruchomienia programu XF86Setup: X3328514.tgz (8514/A) X332AGX.tgz (AGX) X332I128.tgz (I128) X332Ma32.tgz (Mach 32) X332Ma64.tgz (Mach 64) X332Ma8.tgz (Mach 8) X332Mono.tgz (Mono) X332P9K.tgz (P9000) X332S3.tgz (S3) X332S3V.tgz (S3 ViRGE - nieaktualny, używaj serwera SVGA) X332SVGA.tgz (SVGA) X332VG16.tgz (16 kolorowy dla kart VGA) X332W32.tgz (ET4000/W32, ET6000)
	Opcjonalne: X332f100.tgz (fonty 100 dpi) X332fcyr.tgz (fonty cyrylicy) X332fnon.tgz (inne fonty [chińskie, japońskie, koreańskie, hebrajskie]) X332fscl.tgz (fonty skalowane [Speedo i Type1]) X332fsrv.tgz (fonty serwera i pliki konfiguracyjne) X332prog.tgz (pliki nagłówkowe X, pliki konfiguracyjne i biblioteki kompilacyjne) X332lkit.tgz (LinkKit dla serwera X) X332lk98.tgz (LinkKit dla serwera PC98 X) X332nest.tgz (zagnieżdżony serwer X) X332vfb.tgz (wirtualny serwer X) X332ps.tgz (dokumentacja w PostScripcie) X332html.tgz (dokumentacja w HTMLu) X332prt.tgz (serwer drukarki) X332jdoc.tgz (dokumentacja w języku japońskim) X332jhtm.tgz (dokumentacja w języku japońskim w HTMLu)

Jeżeli masz już zainstalowaną poprzednią wersję systemu XFree86 nie zapomnij zrobić kopii zapasowej katalogu /usr/X11R6!

W przypadku instalacji od zera należy najpierw utworzyć katalog /usr/X11R6, a następnie przekopiować skrypt preinst.sh do katalogu /var/tmp. Będąc w /usr/X11R6 uruchom go, a system zostanie przygotowany do instalacji XFree86. Następnym krokiem będzie przekopiowanie wybranych plików do /usr/X11R6 i rozpakowanie ich komendą:

Kiedy archiwa zostaną rozpakowane należy przekopiować skrypt postinst.sh do /var/tmp i będąc w katalogu /usr/X11R6 uruchomić go. Ostatnim krokiem jest zmodyfikowanie pliku /etc/rc tak, aby program ldconfig "wiedział" o katalogu /usr/X11R6/lib, zawierającym dzielone biblioteki systemu X. Nie zapomnij dodać też do ścieżki dostępu katalogu /usr/X11R6/bin. Po tych krokach instalacja XFree86 jest zakończona. Przed pierwszym uruchomieniem systemu, należy go skonfigurować programem XF86Config (tekstowy) lub XF86Setup (graficzny, wymaga serwera X32VG16).

Możliwa jest również instalacja systemu XFree za pomocą dołączonego do FreeBSD programu /stand/sysinstall. Nie polecam jednak tej metody - mimo, iż jest prostsza i wygodniejsza - nie daje użytkownikowi pełnej kontroli nad procesem instalacji.

Konfigurację można przeprowadzić na trzy sposoby: ręcznie (edytując plik /etc/XF86Config), przy pomocy tekstowego programu xf86config lub przy pomocy graficznego programu XF86Setup (wymaga serwera graficznego X32VG16.tgz).

W artykule opiszę jedynie drugi sposób, ponieważ według mnie jest to najwygodniejsza metoda konfiguracji.

Po uruchomieniu programu /usr/X11R6/bin/xf86config wyświetlany jest ekran powitalny, a system oczekuje na naciśnięcie klawisza [enter].

Pierwszym pytaniem zadanym przez program konfiguracyjny jest pytanie dotyczące rodzaju myszki. Większość myszek szeregowych jest zgodnych ze standardem Microsoft Mouse i/lub Mouse Systems, więc prawdopodobnie najlepszym wyborem jest opcja 1 (następne dwa pytania będą zależały od udzielonej tu odpowiedzi). Kolejne zapytanie dotyczy środkowego klawisza myszki. Należy na nie odpowiedzieć 'y' w przypadku, gdy posiadamy myszkę Logitech. Następnie komputer pyta o emulację trzech przycisków myszki, po czym prosi o podanie pełnej nazwy urządzenia myszki (np. /dev/mouse lub /dev/cuaa0).

Po zakończeniu konfiguracji myszki zostajemy zapytani, czy chcemy używać programu XKB. W przypadku odpowiedzi 'y', komputer prosi o wybranie z listy odpowiedniego układu klawiatury (w większości przypadków właściwy będzie wybór opcji '1'). Jeżeli jednak na poprzednie pytanie odpowiemy 'n', zostaniemy zapytani jedynie o funkcję klawisza 'Alt'. Program XKB służy do zarządzania układem klawiatury. Został on po raz pierwszy zaimplementowany w wersji XFree86 3.1.2D.

Pierwsze pytanie dotyczące konfiguracji monitora jest bardzo ważne, a wybranie niewłaściwego zakresu obsługiwanych częstotliwości poziomego odchylania może spowodować nawet uszkodzenie monitora! Prawidłowy zakres obsługiwanych częstotliwości jest najczęściej wydrukowany w instrukcji obsługi monitora lub na jego obudowie. Po wybraniu właściwej odpowiedzi zostajemy zapytani o zakres częstotliwości odświeżania. Również w tym przypadku wszystko powinno być wyjaśnione w dołączonej dokumentacji. Następnie xf86config prosi o wprowadzenie nazwy i typu używanego monitora. Dane te są systemowi XFree właściwie niepotrzebne, więc można ich nie wprowadzać.

Program pyta, czy chcemy wybrać kartę graficzną z bazy danych. Najlepiej odpowiedzieć na nie 'y', a następnie wybrać z listy posiadany sterownik graficzny. Następnie zostajemy poproszeni o wybór odpowiedniego serwera graficznego. W większości przypadków, właściwą odpowiedzią jest '5' (serwer zostaje wybierany w zależności od udzielonej na poprzednie pytanie odpowiedzi). Na kolejne pytanie, dotyczące utworzenia symbolicznego dowiązania do pliki serwera należy odpowiedzieć 'y'. Dalszym krokiem jest zdefiniowanie posiadanej ilości pamięci na karcie graficznej. Odpowiedź na to pytanie można znaleźć w instrukcji obsługi karty graficznej. Następnie zostajemy zapytani o posiadany układ RAMDAC. Pytanie to dotyczy jedynie serwerów graficznych S3, AGX i W32 (w przypadku innego serwera należy nacisnšć 'q'), a odpowiedź na nie można znaleźć w instrukcji obsługi karty graficznej. System prosi teraz o podanie typu posiadanego clock chipa. Większość kart nie posiada programowalnego układu zegara, więc należy nacisnąć 'enter' (w tym wypadku również przyda się instrukcja obsługi karty graficznej). Na kolejne pytanie należy odpowiedzieć 'y'. Dotyczy ono uruchomienia X z parametrem -probeonly, co powoduje wygenerowanie odpowiednich informacji dotyczących układu zegara karty graficznej. Ostatnim krokiem jest zdefiniowanie używanych trybów graficznych, po czym program upewnia się czy wprowadzone informacje są prawidłowe.

Aby możliwe było skorzystanie z systemu X, należy uruchomić X Display Server. Można to uczynić na kilka sposobów:

	Użyć gotowych programów uruchomieniowych (np. startx - odczytuje on polecenia zawarte w pliku $HOME/.xinitrc, a w przypadku jego braku - w /usr/X11R6/lib/X11/xinit/xinitrc)
	Uruchomić X Display Server oraz xterm. Umożliwi to uruchomienie X Clienta na innej maszynie w sieci. Aby to uzyskać należy na komputerze, gdzie będzie uruchamiany klient zdefiniować zmienną DISPLAY o składni: DISPLAY=adres.komputera.w.sieci:numer XDS.numer ekranu Np.: XDS jest uruchamiany na komputerze izlpc146.am.lublin.pl, a Klient (w tym wypadku Window Manager - fvwm95) zostanie uruchomiony na komputerze izlpc131.am.lublin.pl. Wykonujemy następujące komendy na komputerze izlpc131: Po ich wykonaniu, na ekranie komputera izlpc146 pojawi się fvwm95.
	Użyć programu xdm (X Display Manager). Spowoduje to wyświetlenie okienka z prośbą o zalogowanie się.

Wszystkich zainteresowanych tematami związanymi z X Window zachęcam do odwiedzenia strony WWW poświęconej projektowi XFree86 - oraz do przeczytnia książki wydawnictwa O'Reilly & Ass. z serii X Window User Guide.

Wszystkie materiały na mojej stronie dostępne są na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 2.5 Polska.