------------------------------------------------------------------------ Ogólne informacje na temat FreeBSD - cykliczny posting $Id: faq,v 1.1.1.1 2004/06/10 07:35:15 erph Exp $ Odpowiedzialny: Przemysław Frasunek Współautorzy: Łukasz Nowak Maciej Wierzbicki Kamil Andrusz Piotr Wiejaczka Andrzej Białecki Artur Męski Paweł Małachowski ------------------------------------------------------------------------ Mini-FAQ stara się wskazać na kilka istotnych faktów odnośnie FreeBSD, co do których nowi użytkownicy tej grupy mogą być nieświadomi. Pojawia się ono w regularnych odstępach (raz na tydzień). Pytania, na które znajdziesz tu odpowiedź: * <1.1> Gdzie mogę znaleźć więcej wiadomości o FreeBSD? * <1.2> Nie ma grupy o {Net|Open}BSD, czy mogę zadać pytanie tutaj? * <1.3> Czy USENET jest najlepszym miejscem na szukanie odpowiedzi na moje pytania? * <1.4> Skąd brać informacje o ważnych dla FreeBSD wydarzeniach? * <1.5> Jakie istnieją grupy/listy dyskusyjne o FreeBSD? * <1.6> Czy mogę zainstalować i używać system X Window? * <1.7> Skąd wziąć FreeBSD? * <1.8> Ile miejsca zajmuje FreeBSD? Czy muszę zmieniać partycje na dysku? * <1.9> Czy mogę używać FreeBSD razem z innymi systemami? * <1.10> Czy FreeBSD obsługuje urządzenie Blurfl produkcji XYZZ? * <1.11> Czy FreeBSD jest dobrym rozwiązaniem dla internetowego serwera? * <1.12> Jakieś przykłady FreeBSD jako serwera internetowego? * <1.13> Co jest "lepsze": FreeBSD, Linux, NetBSD, NT czy ...? * <1.14> Aaaaa! Coś się zepsuło! Jak mam to naprawić? * <1.15> Po upgradzie system dziwnie się zachowuje... * <1.16> Mam FreeBSD 4.4-STABLE, polecenie 'gifconfig gif0' zwraca błąd: 'gif0: interface not found'. Co zrobić? * <1.17> Zainstalowałem Midnight Commandera z portów, ale nie mogę go uruchomić komendą 'mc'. Co zrobić? * <1.18> Od jakiegoś czasu zaczęły się pojawiać komunikaty 'file: table is full'. Co zrobić? * <1.19> Posiadam nagrywarkę ATAPI. Jakim poleceniem wypala się płyty? * <1.20> W jaki sposób mogę zrzucić na dysk obraz płyty CD? Próbuję poleceniem 'dd if=/dev/acd0c of=/tmp/image.iso', ale zwraca błąd: 'dd: /dev/acd0c: Bad address'. Co robię źle? * <1.21> Co zrobić aby użytkownicy widzieli tylko własne procesy? * <1.22> Czy w *BSD będzie system plików z journalingiem? * <1.23> Skąd mogę ściągnąć ISO OpenBSD? * <1.24> Czy są polskie strony WWW o FreeBSD? * <1.25> Jak najprościej i najszybciej uaktualnić system do najnowszej wersji? * <1.26> Chciałbym posiadać polskie ogonki pod konsolą. Jak to zrobić? * <1.27> Wydanie polecenia chflags noschg kończy się komunikatem 'Operation not permitted'. O co chodzi? * <1.28> Mam za mało swapu na moim FreeBSD. Pomóżcie... * <1.29> Nie podoba mi się to, iż korzystając z portów system ściąga pliki z ftp://ftp.FreeBSD.org. Dlaczego nie z polskiego mirrora? * <1.30> Jak mogę wykorzystać jaila do "bezpiecznego" uruchamiania usług? * <1.31> O co chodzi z tymi wszystkimi oznaczeniami kolejnych wersji FreeBSD? * <1.32> Nie mogę się zalogować więcej niż X razy. Dostaję komunikat: "no more ptys". Co zrobić? * <1.33> Czy są dostępne książki o FreeBSD w języku polskim. Jeżeli tak to jakie warto kupić? * <1.34> Po jakimś czasie rozłącza się mój modem. W logach mam: Error: Request for mbuf size 4096 denied Error: Oops, destroying a datalink in state open. Co zrobić? * <1.35> Jak zmienić rozdzielczość na konsoli? * <1.36> Listuję dłuższy plik i nie mogę zobaczyć początku. Bufor przewijania ekranu jest zbyt mały. Jak go zwiększyć? * <1.37> Podczas próby kompilacji programu otrzymuję komunikaty: checking for GLIB - version >= 1.2.10... no. Mam zainstalowaną wersję glib-1.2.10 a mimo to nie może jej znaleźć. Co zrobić? * <1.38> Zrobiłem błąd w pliku /etc/rc.conf i teraz po reboocie system się nie odpala. Co zrobić? * <1.39> Jak zablokować możliwość zrebootowania serwera poprzez wciśnięcie kombinacji CTRL+ALT+DEL? * <1.40> W jaki sposób sprawdzić, w którym pakiecie znajduje się biblioteka xyz? * <1.41> Jak mogę najszybciej nadać wszystkim użytkownikom identyczną quotę? * <1.42> Jak ustrzec się przed błędami w /etc/rc.conf? * <1.43> Zainstalowałem FreeBSD w wersji 3.X. Czy mogę bez problemów zrobić upgrade do najnowszej 4.4-STABLE? * <1.44> Chcę zainstalować program z portów. Znam tylko jego nazwę, ale nie wiem w którym katalogu się znajduje w portach. Czy muszę przeglądać każdy katalog z /usr/ports, czy może jest jakaś metoda wyszukiwania? * <1.45> Podczas akualizacji portów lub też źródeł systemu dostaję komunikat, że negocjacja połączenia z serwerem cvsup nie powiodła się. Próbowałem kilku serwerów, na każdym otrzymuję ten sam komunikat. Czym to jest spowodowane? * <1.46> Jak skonfigurować połączenie z SDI? Jak udostępnić Internet? * <1.47> Czy istnieje jakiś serwer ident z obsługą NAT-a pod FreeBSD i OpenBSD? * <1.48> Zmieniłem ustawienia w pliku /etc/login.conf, lecz nie odniosło to żadnych rezultatów. Co zrobić? * <1.49> Czy istnieje spis opcji, które można wkompilować w jądro? * <1.50> Wkompilowałem obsługę karty dźwiękowej w jądro. Przy starcie systemu wykrywa kartę, lecz nie odtwarza żadnych dźwięków. Jak zmusić kartę do pracy? * <1.51> Gdy uruchamiam top(1) dostaję komunikat "top: nlist failed". * <1.52> Mam problem z Sambą... * <1.53> Połączenia sieciowe działają, a raz na jakiś czas przestają działać i pingując cokolwiek dostaję komunikat: ping: sendto: No buffer space available. * <1.54> Jak mogę stworzyć paczkę z portów? * <1.55> Jak uaktualnić bazę portów? * <1.56> Jak zestawić szyfrowany i kompresowany tunel VPN pomiędzy sieciami? * <1.57> W moim /etc/rc.conf posiadam wpis sendmail_enable="NO", a mimo to sendmail się odpala. Dlaczego? * <1.58> Czy aby zainstalować FreeBSD muszę przygotować płyty ze wszystkich dostępnych obrazów dla danego wydania? * <1.100> Ten FAQ jest zbyt mały! Powinno w nim być jeszcze..... ---<1.1>- P. Gdzie mogę znaleźć więcej wiadomości o FreeBSD? O. Dobrym źródłem informacji jest Podręcznik (Handbook) (http://www.FreeBSD.org/handbook) i FAQ (http://www.FreeBSD.org/FAQ). Chcesz wiedzieć, jak używać swojego systemu FreeBSD zamiennie z innym systemem? Jak wykorzystać boot managera NT? Jak utworzyć nowy kernel? To wszystko i wiele innych rzeczy opisanych jest w Podręczniku (Handbook) i FAQ, więc poświęć trochę czasu na przeczytanie ich, zanim zadasz pytanie, na które może jest tam odpowiedź. Jeśli zainstalowałeś dokumentację, to znajdziesz ją w poniższych miejscach w swoim systemie: * Podręcznik: file://localhost/usr/share/doc/handbook/handbook.html * FAQ: file://localhost/usr/share/doc/FAQ/FAQ.html oraz oczywiście w manualu systemowym: man lub: apropos Dodatkowym źrodłem informacji, przed zadaniem pytania na grupie dyskusyjnej, jest przeszukanie archiwów list dyskusyjnych USENET związanych z FreeBSD. Wystarszy odwiedzić stronę http://groups.google.com/ i przeszukać listy dyskusyjne związane z FreeBSD: news://pl.comp.os.freebsd (czyli tą listę ;-) ) oraz anglojęzyczną news://comp.unix.bsd.freebsd.misc. Nie istnieje osobny host, przechowujący archiwum grupy pl.comp.os.freebsd. Należy skorzystać z ogólnie dostępnych wyszukiwarek: http://groups.google.com/, http://niusy.onet.pl/. Pod adresem news://news-archive.icm.edu.pl znajduje się serwer news 'tylko do odczytu' przechowujący archiwa wszystkich grup z gałęzi pl.*. Dodatkowe informacje można uzyskać pod adresem http://news-archive.icm.edu.pl/. Często jest tak, że ktoś inny miał już wcześniej taki sam problem i zadał takie pytanie, w związku z czym przy odrobinie szczęścia i wytrwałości uzyskasz satysfakcjonującą odpowiedź. ---<1.2>- P. Nie ma grupy o {Net|Open}BSD, czy mogę zadać pytanie tutaj? O. Możesz, pod warunkiem, że wcześniej odrobiłeś pracę domową, czyli: * Byłeś na http://www.NetBSD.org/, przeszukałeś archiwa list dyskusyjnych związanych z NetBSD. * Byłeś na http://www.OpenBSD.org/, przeszukałeś archiwa list dyskusyjnych związanych z OpenBSD. * Przeczytałeś FAQ dla danego systemu. * Przeczytałeś manuale, które mogą mieć związek z problemem, który chcesz rozwiązać. ---<1.3>- P. Czy USENET jest najlepszym miejscem na szukanie odpowiedzi na moje pytania? Jeśli nie, to gdzie zwrócić się o pomoc? O. Ogólnie rzecz biorąc, USENET jest złym miejscem na szukanie pomocy, chociaż są tam też takie osoby zajmujące się FreeBSD, które postarają się odpowiedzieć przynajmniej na niektóre zadane pytania. Jednak sporo ludzi nie śledzi uważnie grup USENET z powodu nawału innej pracy, oraz niskiego stosunku sygnał/szum :-) Z drugiej strony, są ludzie, którzy większość czasu poświecają na czytanie newsów, i chętnie dzielą się swoimi doświadczeniami z innymi. Podsumowując: jeśli nie otrzymasz natychmiastowej i satysfakcjonującej odpowiedzi, nie zniechęcaj się - być może osoba, która wie coś na ten temat, nie czyta zbyt często newsów lub jest aktualnie zajęta czymś innym. Należy pamiętać, iż podstawowe i ogólnodostępne źródła informacji o systemie znajdują się na stronach domowych projektów. Subskrybujący grupę niechętnie, jeżeli w ogóle, udzielą odpowiedzi na zagadnienia, których rozwiązanie możesz znaleźć sam w dostępnej dokumentacji na stronach domowych projektów. Jeżeli pierwszy raz masz zadać pytanie na grupie, zapoznaj się wcześniej z dokumentem znajdującym się pod adresem http://rtfm.bsdzine.org . Zapewne pozwoli to uniknąć nieporozumień w przyszlości. ---<1.4>- P. Skąd brać informacje o ważnych dla FreeBSD wydarzeniach, jak np. nowe wersje systemu, patche itp.? O. Możesz zapisać się na listę freebsd-announce@FreeBSD.org. Możesz też liczyć na to, że ktoś, kto śledzi uważnie rozwój systemu zawiadomi o tym na liście p.c.o.f. Możesz też zapisać się na 'FreeBSD Newsletter' przy okazji rejestracji (http://www.FreeBSD.org/register.html). Proponuję też zajrzeć na "The BSD Real Quick Newsletter": http://www.daemonnews.org/newsletter/ ---<1.5>- P. Jakie istnieją grupy/listy dyskusyjne o FreeBSD? O. Po polsku oczywiście ta lista :-), czyli news://pl.comp.os.freebsd Po angielsku: podstawowa to news://comp.unix.bsd.freebsd.misc, istnieje też news://comp.unix.bsd.freebsd.announce. Po dalsze wskazówki można zajrzeć na: http://www.FreeBSD.org/handbook/eresources.html Istnieje również polski mirror WWW FreeBSD pod adresem: http://www.pl.FreeBSD.org/ dzięki któremu można szybciej (i taniej) dostać się do stron WWW oraz wersji dystrybucyjnych systemu. ---<1.6>- P. Czy mogę zainstalować i używać system X Window? O. Tak. Podczas instalacji systemu FreeBSD można wybrać również zainstalowanie X Window (w wersji XFree86). Program instalacyjny FreeBSD umożliwia zainstalowanie i skonfigurowanie systemu X Window zgodnie z konfiguracją sprzętową twojej maszyny. Można również doinstalować X Window później, np. z CD-ROMu. Jeśli chodzi o stronę komercyjną, firma Xi Graphics produkuje profesjonalną wersję systemu X Window, włącznie z biblioteką Motif i CDE. (Osobiście uważam, że przy odrobinie wysiłku można się bez tego obyć :-). Więcej informacji o tym: http://www.xig.com/ ---<1.7>- P. Skąd wziąć FreeBSD? Czy mogę je mieć na CD-ROMie, dyskietkach, tasiemce, kartach perforowanych, tasiemce papierowej itd, itp..? O. Dwie najpopularniejsze metody, to CD-ROM i Internet (dla szczęśliwców z szybkim połączeniem, oczywiście). Co jakiś czas w niektórych pismach pojawia się na CD-ROMie dystrybucja w miare świeżej wersji FreeBSD. Miejmy nadzieję, że ta praktyka się utrzyma, dopóki nie będziemy mieli własnego czasopisma :-)). Jeśli chodzi o instalację z sieci, to najpopularniejszy mirror z dystrybucjami FreeBSD znajduje się na ftp://SunSITE.icm.edu.pl/pub/FreeBSD/. Obecnie najnowsza wersja systemu nosi nazwę 4.4-RELEASE. W ciągłym rozwoju znajduje się wersja 5.0, z której co jakiś czas robi się wersję instalacyjną do celów przetestowania przez szerszą grupę użytkowników. Dalsze szczegóły są opisane na http://www.FreeBSD.org/where.html Jeśli chodzi o pozostałe nośniki, takie jak np. dyskietki.... Szczerze mówiąc: da się to zrobić (robiłem to kiedyś kilkakrotnie), ale odradzam - straaaaasznieeee dłuuugooo to trwa. Już szybciej wymontować dysk i zanieść do kolegi, który ma napęd CD-ROM. ---<1.8>- P. Ile miejsca zajmuje FreeBSD? Czy muszę zmieniać partycje na dysku? O. To zależy... :-) Głównie zależy od tego, jakie elementy systemu chcesz zainstalować. W wersji absolutnie minimalnej, którą można wybrać podczas instalacji, zajmie około 80MB plus miejsce na swap (około dwa razy tyle, co ilość pamięci RAM). W wersji standardowej (zawierającej wszystko, co przeciętnemu użytkownikowi jest potrzebne) jest to około 200MB, system X Window dodaje do tego około 50MB, plus jeszcze trochę miejsca, żeby móc cokolwiek sensownego zrobić. W przeciwieństwie do Linuxa, FreeBSD nie oferuje możliwości pracy na systemie plików UMSDOS (nie wymagającym dedykowanej partycji dysku). Jest to spowodowane profilem zastosowań FreeBSD - głównie jako serwera, a taki system musi mieć osobną partycję, żeby mieć sensowną wydajność operacji dyskowych. Więc jeśli nie masz wolnej partycji, trzeba będzie "przyciąć" istniejącą (np. programem FIPS z katalogu /tools), lub w skrajnym przypadku przeinstalować wszystko z nowym podziałem na kilka partycji. Podobnie jak Linux`, FreeBSD nie wymaga dodatkowej partycji dyskowej na swap (dzięki czemu pełny system zajmuje tylko jedną partycję). Format partycji FreeBSD jest na tyle rozbudowany, że pozwala na umieszczenie tam wydzielonego miejsca na swap. Możliwe jest również wykorzystanie tzw. swap-file, umieszczonego w normalnym systemie plików, ale odradzam to ze względu na znacznie mniejszą wydajność takiego rozwiązania. ---<1.9>- P. Czy mogę używać FreeBSD razem z innymi systemami? O. Oczywiście. Możliwa jest instalacja np. czterech różnych systemów (mam taką sytuację na swojej maszynie) i podczas bootowania komputera wybieranie systemu operacyjnego, który chce się używać. Jest wiele tego typu programów. Podczas instalacji FreeBSD proponuje zainstalowanie jednego z nich (BootEasy). Ja osobiście preferuję OS-BS (z katalogu /tools), ale to kwestia upodobań (OS-BS ma większe możliwości konfiguracji). Jeśli chcesz używać Windows NT, będziesz musiał posłużyć się ich programem (tylko on jest w stanie załadować WinNT). Jedna uwaga na ten temat: jeśli nie zdecydujesz się na zainstalowanie BootEasy podczas instalacji FreeBSD, miej "na podorędziu" dyskietkę bootującą DOS z jakimś innym programem do multibootu. Inaczej jedyne, co będziesz mógł uruchomić, to będzie FreeBSD (ja bym co prawda nie rozpaczał z tego powodu...). Po prostu podczas instalacji partycja FreeBSD jest ustawiana jako aktywna, i standardowy program bootujący będzie startował tylko z niej. ---<1.10>- P. Czy FreeBSD obsługuje urządzenie Blurfl produkcji XYZZ? O. Odpowiedź na wszelkie tego typu pytania (no, może na większość :-) znajduje się w pliku README.TXT (skrócona lista) oraz szczegółowo w HARDWARE.TXT, które to pliki są dołączane do każdej dystrybucji. Ten drugi plik omawia również spotykane problemy z różnymi konfiguracjami sprzętowymi. ---<1.11>- P. Czy FreeBSD jest dobrym rozwiązaniem dla internetowego serwera? O. Tak, wyśmienitym. Obsługa protokołów TCP/IP zawsze była mocną stroną systemów BSD, i służyła dla wielu jako wzorcowa implementacja dla innych platform. Więc jeśli wyrafinowane usługi sieciowe są tym, czego potrzebujesz, to FreeBSD jest odpowiedzią. W skład podstawowego systemu wchodzi obsługa takich protokołów, jak: telnet, ssh, FTP, SMTP, NFSv2 i v3, BOOTP, r{sh,login} i wiele innych. Więcej szczegółów można znaleźć na http://www.FreeBSD.org/internet.html. Dodatkowo, FreeBSD od momentu zainstalowania wyposażone jest w mechanizmy podwyższające bezpieczeństwo korzystania z systemu (shadow passwords, S/Key, Kerberos, automatyczne sprawdzanie plikow setuid/setgid itp.). Więcej na ten temat możesz znaleźć na http://www.FreeBSD.org/features.html. Jeśli chodzi o szczegóły (np. jak uruchomić NAT, diskless booting) to są po części opisane w Podręczniku, a z pomocą uczestników tej grupy mogą znaleźć się również w tym Mini-Faq :-) ---<1.12>- P. Gadanie nic nie kosztuje - czy są jakieś rzeczywiste przykłady oferowania usług Internetowych w oparciu o FreeBSD? O. Oczywiście! Możesz zajrzeć na http://www.cdrom.com/, który jest jednym z najaktywniejszych serwerów FTP w Internecie - działa na systemie FreeBSD. Również Yahoo! wykorzystuje serwery FreeBSD dla świadczenia swoich usług. Po dalsze przykłady stosowania FreeBSD do celów komercyjnych zajrzyj na http://www.FreeBSD.org/gallery/gallery.html. ---<1.13>- P. Co jest "lepsze": FreeBSD, Linux, NetBSD, NT czy ...? O. Pytanie to pojawia się bardzo często. Zazwyczaj powoduje ono rozpętanie istnej burzy argumentów zwolenników i przeciwników każdej ze stron. Takie dyskusje nie są związane z tematem grupy pl.comp.os.freebsd i będą "odsyłane" do news://pl.comp.os.advocacy. Dlaczego? Dlatego, że każdy z tych systemów ma jakąś cechę, która czyni go lepszym/gorszym w zależności od konkretnego zastosowania i od konkretnej osoby, która chce go używać i żyć na co dzień z jego osobliwościami. Poza tym, wszystkie z wymienionych systemów są w trakcie intensywnego rozwoju, i często żongluje się faktami dotyczącymi relatywnie zamierzchłej wersji systemu, którego się nie lubi. Podsumowując: najlepiej używać system, który jest się w stanie polubić. Dodatkowym plusem może być zaprzyjaźniona osoba, która już zna dany system. Warto też mieć na uwadze, że nie każdy system nadaje się do wszystkiego, chociaż są też takie, które się nie nadają do niczego :-) A tak osobiście, to jak już napisałem w poprzednim punkcie, uważam, że FreeBSD jest znakomitym serwerem internetowym oraz systemem tzw. developerskim (czyli do pisania programów). Natomiast zrobienie z niego multimedialnej stacji roboczej wymaga trochę więcej zachodu (ale jest oczywiście możliwe). A na postawione wyżej pytanie sam musisz sobie odpowiedzieć. Ja lubię FreeBSD i uważam, że jest lepsze od innych systemów. ---<1.14>- P. Aaaaa! Coś się zepsuło! Jak mam to naprawić?! O. Po pierwsze, uspokój się. Zrób parę głębokich oddechów.... Po drugie, postaraj się jak najlepiej opisać problem, na który się natknąłeś. Szczególnie ważne informacje to: * Wersja systemu FreeBSD (dostępna po wydaniu polecenia 'uname -a') Duża część problemów jest rozwiązywana na bieżąco, więc ten konkretny być może już ma swoje rozwiązanie. Często zdarza się, że zgłaszane są problemy dotyczące rzeczy, które już dawno zostały poprawione w nowszych wersjach systemu. Bardzo pomocne też będzie dołączenie wyniku programu 'dmesg' (najlepiej po zabootowaniu z opcją -v). Pomoże to w wykryciu ewentualnych problemów ze sprzętem. * Opis problemu, oraz to, czy istniał od momentu instalacji, czy też pojawił się po pewnym czasie. Postaraj się również opisać dodatkowe okoliczności i czynności, które mogły mieć związek z wystąpieniem problemu. Duża część problemów nie wynika z rzeczywistych błędów w programach, a raczej jest wynikiem złego skonfigurowania. Im więcej wiemy na temat problemu lub co mogło do niego doprowadzić, tym większe są szanse wykrycia, dlaczego coś takiego wystąpiło. * Czynności, które należy wykonać, aby spróbować doprowadzić do danego problemu (przy założeniu, że jest on powtarzalny). * Jeśli znasz rozwiązanie, dołącz je do swojej wiadomości. Może to być opis tego, co należy poprawić, lub wręcz diff do tekstu źródłowego danego programu. Musisz sobie również jasno zdawać sprawę z tego, że ludzie, którzy się tym zajmą, nie są tzw. supportem technicznym - nie są opłacani, aby udzielać odpowiedzi ani rozwiązywać czyjeś problemy. Robią to za darmo dlatego, że chcą i lubią pomagać innym. Więc domaganie się czegoś od nich jest jakby nie na miejscu. Oczywiście, "my" to "oni" - jeśli masz jakieś doświadczenia z FreeBSD, czuj się zaproszony do tego, aby dzielić się nimi z innymi. Można również skontaktować się z supportem technicznym FreeBSD (działającym na tej samej zasadzie!) w nastepujący sposób: 1. Wysłać list z pytaniem do questions@FreeBSD.org. Pytania i odpowiedzi na nie są zarchiwizowane (można je przeglądać na http://www.FreeBSD.org/search.html) - możesz przeszukać archiwa według słów kluczowych - być może ktoś inny miał już podobny problem i istnieje gotowe rozwiązanie. 2. Jeśli chcesz formalnie zgłosić występowanie rzeczywistego błędu tzn. jeśli jesteś pewien, że jest to błąd FreeBSD a nie wynik błędu konfiguracji, to powinieneś posłużyć się programem send-pr ('man 1 send-pr') lub wykorzystać do tego celu http://www.FreeBSD.org/send-pr.html. Twój raport otrzyma swój numer porządkowy i zostanie do niego przydzielona osoba, która (w miare swoich mocy przerobowych :-) zajmie się nim. W dalszej korespondencji z teamem FreeBSD posługuj się tym unikalnym numerem, co ułatwi śledzenie dalszych losów tego problemu. ---<1.15>- P. Po upgradzie do 2.2.x system dziwnie się zachowuje... O. Może to być spowodowane faktem wprowadzenia do linii 2.2.x nowego sposobu zarządzania zasobami przydzielanymi poszczególnym użytkownikom. Mam na myśli plik /etc/login.conf oraz pojęcie klas użytkowników. Począwszy od 2.2.1, każdy użytkownik (również konta systemowe, np. daemon, root, mail itp.) posiada przypisaną mu klasę, definiującą m.in. maksymalne zużycie różnych zasobów systemu, np. czasu CPU, ilości procesów, czasu zalogowania, zużycia pamięci, używania konkretnych linii terminalowych itp. itd. (pełna lista jest w 'man 5 login.conf'). Jeszcze raz podkreślam, że każde konto w systemie (również root i daemon) podlega ograniczeniom związanym z klasami, do których należą. Dlatego czasem może się okazać, że po upgradzie jakiś zasobożerny program zaczyna się dziwnie zachowywać, bo nagle zaczyna mu brakować pamięci lub deskryptorów plików. Wówczas należy (najlepiej) stworzyć osobną klasę, do której przypiszemy dane konta uruchamiające ten proces, lub zmienić ograniczenia w aktualnej klasie użytkowników, którzy go uruchamiają. Oczywiście, mechanizm ten został wprowadzony po to, aby elastycznie regulować zużycie zasobów pomiędzy różnymi grupami użytkowników. W przypadku serwera wykorzystywanego przez wielu użytkowników jest to bardzo elastyczny i elegancki sposób. Ogólna informacja co do upgrade'u systemu. Proszę, przejrzyj przynajmniej plik /usr/src/UPDATING -- rozwiąże to 95% Twoich problemów podczas podnoszenia systemu przed ich pojawieniem się. ---<1.16>- P. Mam FreeBSD 4.4-STABLE, polecenie 'gifconfig gif0' zwraca błąd: 'gif0: interface not found'. Co zrobić? O. Użyć polecenia 'ifconfig gif0 create'. W wersji 4.4 wprowadzono dynamiczne klonowanie interfejsów gif(4). ---<1.17>- P. Zainstalowałem Mindnight Commandera z portów, ale nie mogę go uruchomić komendą 'mc'. Co zrobić? O. Jest to typowe pytanie bardzo początkujących użytkowników FreeBSD, którzy przesiedli się z innych systemów. Posłuż się komendą 'midc' :) ---<1.18>- P. Od jakiegoś czasu zaczęły się pojawiać komunikaty 'file: table is full'. Co zrobić? O. Zwiększyć limit otwartych plików za pomocą OID kern.maxfiles, np.: # sysctl -w kern.maxfiles=16384 Ewentualnie można zrekompilować kernel, zwiększając wartość MAXUSERS. ---<1.19>- P. Posiadam nagrywarkę ATAPI. Jakim poleceniem wypala się płyty? O. Na FreeBSD, w przeciwieństwie do Linuksa i {Net|Open}BSD nie ma emulacji SCSI. Elementarna obsługa nagrywarek ATAPI znajduje się w jądrze systemu, a aplikacją, która z niej korzysta jest burncd(8). ---<1.20>- P. W jaki sposób mogę zrzucić na dysk obraz płyty CD. Próbuję poleceniem 'dd if=/dev/acd0c of=/tmp/image.iso', ale zwraca błąd: 'dd: /dev/acd0c: Bad address'. Co robię źle? O. Zapomniałeś ustawić poprawną wielkość bloku: 'dd if=/dev/acd0c of=/tmp/image.iso bs=2048' ---<1.21>- P. Co zrobić aby użytkownicy widzieli tylko własne procesy? O. W FreeBSD serii 4: Ustawić OID kern.ps_showallprocs: # sysctl kern.ps_showallprocs=0 W FreeBSD serii 5: Ustawić OID security.bsd.see_other_uids: # sysctl security.bsd.see_other_uids=0 Przyda się również odmonotwanie procfs, co jednak może pociągnąć za sobą dodatkowe konsekwencje. OpenBSD nie ma natywnego rozwiązania, zainteresuj się projektem Stephanie: http://www.packetfactory.net/Projects/Stephanie/ ---<1.22>- P. Czy w *BSD będzie system plików z journalingiem? O. Nie. Tak. Być może. Jak na razie polecam zapoznać się z następującym dokumentem: http://www.usenix.org/publications/library/proceedings/usenix2000/general/seltzer.html ---<1.23>- P. Skąd mogę ściągnąć ISO OpenBSD? O. Oficjalnego ISO OpenBSD nie ma. Dlaczego tak jest, jest wyjaśnione na http://www.OpenBSD.org/faq/faq3.html#3.1.2 W internecie można znaleźć nieoficjalne obrazy, jak również instrukcje jak zrobić własny obraz, jednak poszukiwania należy wykonać na własną rękę. ---<1.24>- P. Czy są polskie strony WWW o FreeBSD? O. Tak, oto (niekompletna) lista polskojęzycznych stron o FreeBSD: * http://www.FreeBSD.org.pl/ * http://www.FreeBSD.kie.pl/ * http://www.FreeBSD.com.pl/ * http://bsdzine.org/ ---<1.25>- P. Jak najprościej i najszybciej uaktualnić system do najnowszej wersji? O. Jeżeli masz system w wersji 4.x, stały dostep do Internetu i chciałbyś go uaktualnić do najnowszej wersji z linii -STABLE, to najprostsza droga do wykonania upgrade'u jest taka: * wyczyść stare źródła z /usr/src oraz produkty z /usr/obj; jeżeli kompilowałeś kernel, możesz zatrzymać w bezpiecznym miejscu stary plik konfiguracyjny (/usr/src/sys/i386/conf/TWOJKONFIG); * wyedytuj plik /usr/share/examples/cvsup/stable-supfile ustawiając serwer cvsup na jeden z najbliższych Ci serwerów cvsup (np. *default host=cvsup.pl.FreeBSD.org); * wydaj komendę: # cvsup -g -L 2 /usr/share/examples/cvsup/stable-supfile podczas ściągania źródeł dobrze by było zapoznać się z manualem do programu mergemaster; * przeczytaj /usr/src/UPDATING - pomoże Ci się zorientować co się zmieniło w systemie od wersji obecnie posiadanej; * przejdź do katalogu /usr/src; * wydaj komendę: # make buildworld|tee bw.log dzięki temu w wypadku błędów plik bw.log pomoże Ci zlokalizować przyczynę błedów; * wydaj komendę: # make installworld|tee iw.log * wydaj komendę: # mergemaster postępuj zgodnie z instrukcjami i kieruj się zdrowym rozsądkiem; * przejdź do katalogu /usr/src/sys/i386/conf ; * stwórz konfig kernela; możesz wykorzystać uprzednio zachowany przez Ciebie konfig kernela, ale upewnij się (czytając LINTa) iż nie nastąpiły żadne zmiany w opcjach konfiguracyjnych; * załóżmy iż nazwałeś swój konfig MOJKERNEL, który znajduje się w katalogu /usr/src/sys/i386/conf; będąc w tym katalogu wydaj komendę: # config MOJKERNEL * przejdź do katalogu /usr/src/sys/compile/MOJKERNEL; * wydaj komendę: # make depend all install * po reboocie, jeżeli wszystko przebiegło zgodnie z planem, winieneś posiadać zaktualizowany system, gratulacje. ---<1.26>- P. Chciałbym posiadać polskie ogonki pod konsolą. Jak to zrobić? O. Po pierwsze, musisz posiadać w katalogu /usr/share/syscons/keymaps/ plik pl_PL.ISO8859-2.kbd. Po drugie, musisz posiadać następujący wpis w /etc/rc.conf: keymap="pl_PL.ISO8859-2" font8x16="iso02-8x16" font8x14="iso02-8x14" font8x8="iso02-8x8" Po trzecie, wyedytuj /etc/login.conf, dodając do sekcji (która ma określać użytkowników z polskimi ogonkami na konsoli) następujące wpisy: :charset=ISO8859-2: :lang=pl_PL.ISO8859-2: Pamiętaj, iż każdy wpis w sekcji, oprócz ostatniego, powinien konczyć się backslashem (login.conf(5)). Wyedytuj /etc/ttys zmieniając typ konsoli na cons25l2. UWAGA: Dla systemow z linii 4.x wczesniejszych niz 20020105 prawidlowe nazewnictwo to ISO_8859-2 (podkreslenie pomiedzy ISO a 8859) Jeżeli polskie ogonki ciągle Ci nie działają, to: * upewnij się, iż użytkownik posiada klasę logowania dającą mu polskie literki; * upewnij się, iż terminal, którego używasz do zalogowania się na serwer, poprawnie mapuje polskie literki; ---<1.27>- P. Wydanie polecenia chflags noschg kończy się komunikatem 'Operation not permitted'. O co chodzi? O. System pracuje z wysokim securelevel i dlatego blokuje zmiany flag niektórych plików. Zmień securelevel na 0 i spróbuj ponownie. Dokładniejsze informacje na ten temat znajdziesz w init(8). ---<1.28>- P. Mam za mało swapu na moim FreeBSD. Pomóżcie... O. Skorzystaj z możliwości, jakie daje narzędzie vnconfig(8), służące do tworzenia wirtualnych urządzeń blokowych i znakowych. W skrócie: # dd if=/dev/zero of=/swap bs=1k count=65534 # chmod 600 /swap # vnconfig -e /dev/vn0b /swap # swapon /dev/vn0b Aby powyższe zmiany były wprowadzane przy każdym starcie systemu, wpisz do /etc/rc.conf: swapfile="/swap" oraz do /etc/fstab: /dev/vn0b none swap sw 0 0 Jeżeli nie masz urządzenia /dev/vn0b, to: * sprawdź czy Twój kernel obsługuje tzw. vnode (pseudo-device vn); * przejrzyj /dev/MAKEDEV, aby dowiedzieć się, jak utworzyć urządzenie vn; ---<1.29>- P. Nie podoba mi się to, iż korzystając z portów system ściąga pliki z ftp://ftp.FreeBSD.org. Dlaczego nie z polskiego mirrora? O. Zapoznaj się z make.conf(5), a następnie wyedytuj /etc/make.conf, wprowadzając następujący wpis: MASTER_SITE_OVERRIDE?= \ ftp://ftp.icm.edu.pl/pub/FreeBSD/distfiles/${DIST_SUBDIR}/ Skrótowy opis możliwości dostosowania make'a do swoich potrzeb znajdziesz w /etc/defaults/make.conf. ---<1.30>- P. Jak mogę wykorzystać jaila do "bezpiecznego" uruchamiania usług? O. To jest bardzo obszerne pytanie. Najlepiej będzie jak przeczytasz jail(8) oraz skorzystasz z artykułu Marcina Swiętochowskiego, który możesz znaleźć pod adresem: http://www.safenet.pl/~dragon/jail.html ---<1.31>- P. O co chodzi z tymi wszystkimi oznaczeniami kolejnych wersji FreeBSD? O. Odpowiedź na to pytanie znajdziesz studiując dokument http://people.FreeBSD.org/~jhb/docs/releng.txt ---<1.32>- P. Nie mogę się zalogować więcej niż X razy. Dostaję komunikat: "no more ptys". Co zrobić? O. Przede wszystkim zwiększ w konfiguracji jądra systemu wpis dotyczący pseudo terminali na odpowiednią wartość (w naszym przypadku na 256): pseudo-device pty 256 Następnie trzeba jeszcze utworzyć odpowiednie pseudo terminale w katalogu /dev. Najlepiej zrobić to w ten sposób: cd /dev ; sh MAKEDEV pty{1,2,3,4,5,6,7} Oczywiście jeżeli używasz devfs ten zabieg jest niepotrzebny. ---<1.33>- P. Czy są dostępne książki o FreeBSD w języku polskim. Jeżeli tak to jakie warto kupić? O. Generalnie książek o FreeBSD w języku polskim nie ma. Aczkolwiek jest kilka ciekawych pozycji przydatnych dla użytkowników systemów uniksowych. Jedne z najlepszych i zarazem najczęściej spotykanych to: - Craig Hunt "TCP/IP - Administracja sieci" (tzw. krab) - Simon Garfinkel, Gene Spafford "Bezpieczeństwo w Unixie i Internecie" - AEleen Frish "Unix - Administracja systemu" (tzw. pancernik) ---<1.34>- P. Po jakimś czasie rozłącza się mój modem. W logach mam: Error: Request for mbuf size 4096 denied Error: Oops, destroying a datalink in state open. Co zrobić? O. Ten błąd został poprawiony w okolicach FreeBSD 4.3 stable. Najlepiej zaktualizować system do najnowszej wersji stable. Opis jak to zrobić jest wyżej (odpowiedź 1.25). ---<1.35>- P. Jak zmienić rozdzielczość na konsoli? O. W zależności od potrzeb możesz zmienić ustawienia ekranu komendą vidcontrol. Dostępnych jest kilkanaście trybów tekstowych i graficznych. Jeżeli chcesz widzieć swoją konsolę w trybie rastrowym 800x600 nie zapomnij przekompilować jądra systemu z opcją SC_PIXEL_MODE oraz VESA. Więcej informacji możesz znaleźć w manualu sterownika syscons(4). Dostępne tryby pracy możesz wyświetlić komendą: # vidcontrol show ---<1.36>- P. Listuję dłuższy plik i nie mogę zobaczyć początku. Bufor przewijania ekranu jest zbyt mały. Jak go zwiększyć? O. Tu także z pomocą przychodzi syscons(4). Opcja, której szukamy to SC_HISTORY_SIZE. Opcję oczywiście wkompilowujemy w jądro w następujący sposób: options SC_HISTORY_SIZE=3000 Dzięki takim ustawieniom po wciśnięciu klawisza Scroll Lock bufor ekranu "pamięta" 3000 linii. Łatwiej będzie użyć polecenia more lub less :-) ---<1.37>- P. Podczas próby kompilacji programu otrzymuję komunikaty: checking for GLIB - version >= 1.2.10... no. Mam zainstalowaną wersję glib-1.2.10 a mimo to nie może jej znaleźć. Co zrobić ? O. Niektóre programy wymagają obecności pliku glib-config, który przeważnie znajduje się w /usr/local/bin. Zapewne zamiast tego pliku masz plik glib12-config, który w istocie jest tym samym plikiem, tylko ma zmienioną nazwę. Najlepszym rozwiązaniem jest zrobienie symbolicznego linka komendą: # ln -s /usr/local/bin/glib12-config /usr/local/bin/glib-config Przy instalacji programów z portów przeważnie nie ma takich problemów, więc w miarę możliwości zalecane jest właśnie to rozwiązanie. ---<1.38>- P. Zrobiłem błąd w pliku /etc/rc.conf i teraz po reboocie system się nie odpala. Co zrobić? O. Gdy otrzymasz po reboocie znak zachęty do wprowadzenia ścieżki do powłoki, po prostu naciśnij ENTER, a następnie wydaj komendę: # mount / aby przemontować root filesystem do trybu read/write. Teraz możesz wyedytować /etc/rc.conf i poprawić błędy. Jeżeli Twój ulubiony edytor nie znajduje się na root filesystemie, to wydając komendę: # mount -a -t ufs podmontujesz pozostałe systemy plików. Pamietaj, iż zawsze możesz wyłapać błędy składniowe /etc/rc.conf wydając komendę: # sh /etc/rc.conf Pamiętaj również, że uaktywnić dokonane zmiany w /etc/rc.conf możesz przechodząc do trybu singleuser i powracając do trybu multiuser: # shutdown now ... # exit ---<1.39>- P. Jak zablokować możliwość zrebootowania serwera poprzez wciśnięcie kombinacji CTRL+ALT+DEL? O. Najprościej wkompilować w kernel potrzebną opcję: options SC_DISABLE_REBOOT # jeżeli używasz trybu konsoli syscons options PCVT_CTRL_ALT_DEL # jeżeli używasz trybu konsoli PCVT ---<1.40>- P. W jaki sposób sprawdzić, w którym pakiecie znajduje się biblioteka xyz? O. Na przykład tak: # find /usr/ports -name pkg-plist | xargs egrep -l xyz ---<1.41>- P. Jak mogę najszybciej nadać wszystkim użytkownikom identyczną quotę? O. Najprościej wykorzystać komendę edquota oraz prototypowego użytkownika (proto-user): # edquota -p 1000 2000-2500 nadaje użytkownikom o UIDach od 2000 do 2500 quotę jaką posiada użytkownik o UIDzie 1000. Następnie należy 'sprawdzić quotę' poleceniem quotacheck -a (dla wszystkich podmontowanych systemów z quotą). Pobranie wartości quoty od prototypowego użytkownika pobiera też ilość zajętego przez niego miejsca, czy też i-nodów. ---<1.42>- P. Jak mogę ustrzec się przed błędami w /etc/rc.conf? O. Można wykonać: # sh /etc/rc.conf Co wyłapie błędy składniowe w tymże pliku. Alternatywnie można użyć edytora analizującego/podkreślającego składnię (vim/emacs/jed). ---<1.43>- P. Zainstalowałem FreeBSD w wersji 3.x. Czy mogę bez problemów zrobić upgrade do najnowszej 4.5-STABLE? O. Oczywiście istnieje taka możliwość. Lecz jeśli jesteś początkującym użytkownikiem systemu FreeBSD możesz napotkać sytuacje, z którymi nie będziesz potrafił sobie poradzić. Lepszym rozwiązaniem będzie ściągnięcie najnowszych obrazów ISO (np. 4.5-RELEASE) a potem dopiero upgrade'owanie do wersji STABLE. ---<1.44>- P. Chcę zainstalować program z portów. Znam tylko jego nazwę, ale nie wiem, w którym katalogu się znajduje w portach. Czy muszę przeglądać każdy katalog z /usr/ports, czy może jest jakaś metoda wyszukiwania? O. Najlepszym sposobem jest tutaj wydanie polecenia: # cd /usr/ports && make search key= Zamiast podajemy np. samba, co w rezultacie pokaże nam wszystkie porty związane z sambą. ---<1.45>- P. Podczas akualizacji portów lub też źródeł systemu dostaję komunikat, że negocjacja połączenia z serwerem cvsup nie powiodła się. Próbowałem kilku serwerów, na każdym otrzymuję ten sam komunikat. Czym to jest spowodowane? O. Bardzo możliwe, że używasz starszej wersji narzędzia cvsup. Jakiś czas temu wykryto błąd, który został poprawiony w wersji 16.1d. Sprawdź numer swojej wersji cvsup-a: # cvsup -v Jeżeli posiadasz wersję starszą niż 16.1d powinieneś ją uaktualnić do nowszej. Ponieważ kompilacja narzędzia cvsup z portów wymaga kompilacji kilku innych narzędzi (w tym dość dużego Modula-3) najlepiej będzie skorzystać z prekompilowanego pakietu. Patrz też: http://people.FreeBSD.org/~jdp/s1g/ Ściągnięty pakiet możesz później zainstalować poleceniem: # pkg_add cvsup-16.1e.tgz. ---<1.46>- P. Jak skonfigurować połączenie z SDI? Jak udostępnić Internet? O. Pytanie zbyt obszerne jak na FAQ, ale warto skorzystać z możliwości przeszukiwania grup dyskusyjych, czy też przejrzeć wymienione w tym FAQ polskojęzyczne strony WWW poświęcone FreeBSD (pyt. 1.24), ze szczególnym uwzględnieniem: http://www.software.com.pl/pisma/software/artykuly/Software2000/Sf11_2000/bsd_i_his.html http://www.frasunek.com/ppp.html ---<1.47>- P. Czy istnieje jakiś serwer ident z obsługą NAT-a pod FreeBSD i OpenBSD? O. Skorzystaj z oidentd. Na FreeBSD współpracuje on wyłącznie z ipnat z pakietu IPFilter. Na OpenBSD działa również z PF, którym zastąpiono IPF-a. Więcej informacji znajdziesz pod adresem projektu oidentd: http://dev.ojnk.net/ Swego czasu powstała także proteza na OpenBSD napisana w perlu. Nie jest ona wydajna, ani inteligentna (udokumentowana też nie), jednakże działa. http://www.frasunek.com/sources/unix/chujowy_ident.pl ---<1.48>- P. Zmieniłem ustawienia w pliku /etc/login.conf, lecz nie odniosło to żadnych rezultatów. Co zrobić? O. Po dokonaniu zmian w pliku /etc/login.conf należy wydać polecenie: # cap_mkdb /etc/login.conf Spowoduje to stworzenie bazy login.conf.db w katalogu /etc. Główną zaletą tego rozwiązania jest jego szybkość. Dostęp do takiej bazy jest o wiele szybszy niż do oryginalnego, tekstowego pliku. ---<1.49>- P. Czy istnieje spis opcji, które można wkompilować w jądro? O. Oczywiście. W /usr/src/sys/i386/conf/LINT znajduje się opis wszelkich opcji, urządzeń obsługiwanych przez FreeBSD, dodatkowych ustawień, np. pamięci dzielonej, czy też opcji konsoli systemowej. Oprócz samego spisu opcji jądra znajdują się tam opisy poszczególnych ustawień, dzięki czemu można szybko się zorientować co do czego służy. Najlepiej przy kompilacji jądra przejrzeć zawartość tego pliku, po czym umieścić interesujące Cię opcje we własnym pliku konfiguracyjnym jądra. Naturalnie kompilowanie samego LINT'a jest bezsensowne ;> ---<1.50>- P. Wkompilowałem obsługę karty dźwiękowej w jądro. Przy starcie systemu wykrywa kartę, lecz nie odtwarza żadnych dźwięków. Jak zmusić kartę do pracy? O. Zapewne zapomniałeś o stworzeniu odpowiedniego urządzenia, które odpowiada za wszystko związane z dźwiękiem w FreeBSD. Możesz to zrobić w następujący sposób: # cd /dev && sh MAKEDEV snd0 ---<1.51>- P. Gdy uruchamiam top(1) dostaję komunikat "top: nlist failed". O. Są dwa przypadki, w których system się tak zachowuje: * wersje jądra i reszty systemu nie są ze sobą zgodne; musisz uaktualnić je do tej samej wersji; * nie uruchomiłeś jądra poprzez /boot/loader, a jedynie bezpośrednio; ---<1.52>- P. Mam problem z Sambą... O. Przeczytaj informacje na stronie http://bofh.vt.pl/samba/ ---<1.53>- P. Połączenia sieciowe działają, a raz na jakiś czas przestają działać i pingując cokolwiek dostaję komunikat: ping: sendto: No buffer space available. O. Zwieksz wartość NMBCLUSTERS w konfiguracji kernela, a następnie przekompiluj go i zrestartuj system. ---<1.54>- P. Jak mogę stworzyć paczkę z portów? O. Najprościej tak: (Jako przykład posłuży nam wget) Przechodzimy do katalogu z portem: # cd /usr/ports/ftp/wget/ Tworzymy i instalujemy paczkę: # make package Gotowa, już zainstalowana paczka znajduje się w katalogu portu. ---<1.55>- P. Jak uaktualnić bazę portów? O. Najprościej tak: # cd /usr/share/examples/cvsup/ # vi ports-supfile # (wystarczy zmienić wpis CHANGE_THIS) # cvsup -g -L 2 ports-supfile (trochę poczekać...) Zakładam, że mam zainstaloway program cvsup. HINT: Poszczególne programy można `podnosić' aplikacją portupgrade, również do zainstalowania z portsów. ---<1.56>- P. Jak zestawić szyfrowany i kompresowany tunel VPN pomiędzy sieciami? O. Przeczytaj informacje na stronie http://bofh.vt.pl/vpn --<1.57>- P. W moim /etc/rc.conf posiadam wpis sendmail_enable="NO", a mimo to sendmail się odpala. Dlaczego? O. Nie przeczytałeś UPDATING. Sprawę wyjaśnia poniższy wpis: 20020404: The sendmail startup code in /etc/rc has been changed to deal with a non-set-user-ID sendmail binary. Setting the rc.conf variable sendmail_enable to "NO" no longer prevents any sendmail daemons from starting. Instead, set sendmail_enable to "NONE" to prevent any MTA from being started at boot. Ponadto, informacja o konieczności wpisania "NONE" widnieje w /etc/defaults/rc.conf: sendmail_enable="YES" # Run the sendmail inbound daemon (YES/NO/NONE). # If NONE, don't start any sendmail processes. --<1.58>- P. Czy aby zainstalować FreeBSD muszę przygotować płyty ze wszystkich dostępnych obrazów dla danego wydania? O. Do zainstalowania systemu potrzebna jest jedynie płyta wykonana z pierwszego obrazu. W przypadku 4.7-RELEASE jest nim '4.7-disc1.iso'. --<1.100>- P. Ten FAQ jest zbyt mały! Powinno w nim być jeszcze..... O. Masz rację. Zgadzam się. TAK!!! Niestety, stworzenie takiego dokumentu wymaga uwag od użytkowników systemu i jest odpowiedzią na ich potrzeby. Ponadto, dokument ten jest tworzony przez osoby, które oprócz tego mają inne zajęcia (np. hmm... no na przykład, praca zawodowa...). Dokument ten bynajmniej nie jest zamknięty - liczę na to, że będzie się dynamicznie rozwijał. Ale liczę też na Waszą pomoc. Nadsyłajcie swoje uwagi i propozycje (a jeszcze lepiej - krótkie opracowania danego tematu) do osoby odpowiedzialnej za ten dokument: Przemysław Frasunek Z góry dziękuję w imieniu pozostałych użytkowników.